Jak dobrać półmaskę przeciwpyłową FFP1, FFP2 lub FFP3?

Półmaskę filtrującą dobiera się do rozpoznanego zagrożenia, stężenia zanieczyszczenia, czasu pracy i wymaganej szczelności. Samo oznaczenie FFP1, FFP2 albo FFP3 nie wystarcza, jeżeli w powietrzu występują gazy, pary, niedobór tlenu lub mieszanina nieznanych substancji.

Sprzęt ochrony układu oddechowego jest środkiem ochrony indywidualnej. Powinien uzupełniać eliminację emisji, hermetyzację procesu i wentylację, gdy ochrony zbiorowe nie ograniczają narażenia wystarczająco.

Półmaska FFP a filtr P — ważna różnica

Półmaska filtrująca jest kompletnym wyrobem, w którym materiał części twarzowej oczyszcza wdychane powietrze. Zgodnie z EN 149 oznacza się ją klasą FFP1, FFP2 lub FFP3. Oddzielny filtr cząstek, mocowany do półmaski lub maski wielorazowej, oznacza się klasą P1, P2 lub P3 zgodnie z właściwą normą dla filtrów.

FFP i P odnoszą się do ochrony przed cząstkami: pyłami, dymami i mgłami. Nie należy zamieniać tych oznaczeń ani wywodzić z nich ochrony przed gazami i parami.

Co oznaczają klasy FFP1, FFP2 i FFP3?

FFP1 — klasa o niższej skuteczności ochronnej w grupie półmasek filtrujących;
FFP2 — klasa o średniej skuteczności ochronnej;
FFP3 — klasa o wysokiej skuteczności ochronnej.

Wyższa klasa nie rozwiązuje każdego problemu. Dobór powinien wynikać z oceny ryzyka, właściwości aerozolu, pomiaru stężenia i wymaganego wskaźnika ochrony. Trzeba też uwzględnić ograniczenia sprzętu, opór oddychania, czas noszenia i dopasowanie do twarzy.

Nie wolno dobierać klasy tylko na podstawie nazwy czynności, takiej jak szlifowanie, remont czy malowanie. Różne materiały mogą wytwarzać pyły o innych właściwościach, a podczas jednego procesu mogą powstawać również gazy lub pary.

Cząstki to nie gazy i pary

Półmaska oznaczona wyłącznie FFP chroni przed określonym narażeniem na cząstki, ale nie jest pochłaniaczem gazów i par. Do zagrożeń gazowych stosuje się właściwie dobrane pochłaniacze lub filtropochłaniacze, oznaczone według rodzaju substancji i pojemności. Jeden pochłaniacz nie jest uniwersalny dla wszystkich chemikaliów.

Przed doborem należy sprawdzić kartę charakterystyki, skład atmosfery, stężenie, dopuszczalne wartości narażenia, możliwy niedobór tlenu oraz warunki awaryjne. W atmosferze o nieznanym składzie, przy niedoborze tlenu albo stężeniu stwarzającym bezpośrednie zagrożenie życia i zdrowia sprzęt filtrujący nie dostarcza bezpiecznego powietrza. W takich warunkach potrzebny jest odpowiedni sprzęt izolujący i procedura opracowana przez specjalistę.

Jak dobrać półmaskę przeciwpyłową?

Rozpoznaj zanieczyszczenie: cząstki stałe, ciekły aerozol, gaz, para lub mieszanina.
Ustal narażenie: źródło emisji, stężenie, czas, zmienność procesu i wartości dopuszczalne.
Zastosuj ochrony zbiorowe: ograniczenie emisji, obudowę procesu, odciąg miejscowy lub wentylację.
Wyznacz wymaganą ochronę: klasa i typ sprzętu muszą zapewniać wskaźnik odpowiedni do ryzyka.
Sprawdź dopasowanie: rozmiar i model muszą umożliwiać szczelne przyleganie do twarzy konkretnego użytkownika.
Oceń współpracę z innymi ŚOI: okulary, gogle, hełm i ochronniki słuchu nie mogą naruszać uszczelnienia.
Ustal zasady użycia: zakładanie, kontrolę szczelności, wymianę, przechowywanie i postępowanie po skażeniu.

Szczelność i dopasowanie do twarzy

Powietrze wybiera drogę o mniejszym oporze. Nawet materiał o wysokiej klasie nie zapewni zakładanej ochrony, jeśli zanieczyszczone powietrze przepływa między półmaską a twarzą. Model powinien być dobrany indywidualnie, a dopasowanie potwierdzone właściwą metodą.

taśmy muszą utrzymywać półmaskę w przewidzianym położeniu;
zacisk nosowy należy uformować zgodnie z instrukcją;
zarost, blizny, biżuteria lub pasma włosów w linii uszczelnienia mogą powodować nieszczelność;
po założeniu wykonuje się kontrolę szczelności przewidzianą dla danego modelu;
jeżeli nie można uzyskać szczelnego dopasowania, trzeba wybrać inny model lub typ sprzętu.

Kontrola wykonywana przez użytkownika przed użyciem nie jest tym samym co okresowe badanie dopasowania. Oba działania mają inne zadanie i nie powinny być pomijane w programie ochrony dróg oddechowych.

Zawór wydechowy — komfort, nie wyższa filtracja

Zawór może ułatwiać usuwanie wydychanego powietrza, ciepła i wilgoci. Nie podnosi klasy filtracyjnej półmaski i nie naprawia nieszczelnego dopasowania. Ponieważ wydychane powietrze może opuszczać półmaskę przez zawór, taki model nie powinien być automatycznie wybierany tam, gdzie wymagane jest również ograniczenie emisji od użytkownika do otoczenia.

Oznaczenia R, NR i D

NR — półmaska przewidziana do użytkowania nie dłużej niż przez jedną zmianę roboczą;
R — wyrób przewidziany do użycia przez więcej niż jedną zmianę, przy zachowaniu warunków instrukcji;
D — spełnienie dodatkowego wymagania dotyczącego zapychania pyłem dolomitowym.

Symbol R nie oznacza nieograniczonego czasu stosowania ani dowolnego czyszczenia. O ponownym użyciu, dezynfekcji i wymianie rozstrzyga instrukcja konkretnej półmaski oraz warunki skażenia.

Kiedy wymienić półmaskę lub filtr?

Sprzęt wycofuje się zgodnie z instrukcją, a także gdy jest uszkodzony, zabrudzony, zawilgocony, zdeformowany, utracił szczelność albo opór oddychania wyraźnie wzrósł. Pochłaniaczy gazów i par nie należy używać do chwili wyczucia zapachu jako jedynej metody oceny zużycia. Program ochrony powinien określać czas wymiany na podstawie substancji, stężenia, warunków i danych dla elementu oczyszczającego.

Przed każdym użyciem sprawdza się stan części twarzowej, taśm, zaworów, elementów oczyszczających, oznaczeń i terminów. Sprzęt wielorazowy przechowuje się tak, aby chronić go przed zanieczyszczeniem, uszkodzeniem, wilgocią i niekontrolowanym kontaktem pochłaniacza z powietrzem.

Czego nie robić?

nie używać półmaski FFP jako ochrony przed gazami, parami lub niedoborem tlenu;
nie wybierać FFP3 wyłącznie dlatego, że numer jest wyższy;
nie zakładać, że jeden rozmiar pasuje szczelnie każdej osobie;
nie nosić sprzętu z zarostem w linii uszczelnienia;
nie modyfikować taśm, zaworów ani materiału filtracyjnego;
nie przedłużać użycia po uszkodzeniu, skażeniu lub utracie szczelności;
nie traktować ŚOI jako zamiennika wentylacji i ograniczenia emisji.

Pytania i odpowiedzi

Czy FFP2 chroni przed oparami farb i rozpuszczalników?

Oznaczenie FFP2 dotyczy cząstek, a nie gazów i par. Jeśli proces wytwarza pary organiczne, potrzebny jest sprzęt dobrany do dokładnych substancji i stężeń.

Czy zawór zwiększa ochronę?

Nie podnosi klasy filtracyjnej. Może poprawiać odprowadzanie wydychanego powietrza, ale nie zastępuje dopasowania ani właściwego doboru.

Czy FFP3 jest właściwa do każdej pracy pylącej?

Nie można tego ustalić bez oceny ryzyka. Trzeba znać rodzaj i stężenie aerozolu, wymagany wskaźnik ochrony, inne zanieczyszczenia i możliwość szczelnego dopasowania.

Gdzie porównać dostępny sprzęt?

Półmaski, maski i elementy oczyszczające znajdują się w kategorii ochrona dróg oddechowych. Kategoria ułatwia wyszukiwanie, lecz zastosowanie potwierdzają oznaczenia, deklaracja i instrukcja dokładnego wyrobu.